Alert
W małym sekretariacie zarządu nowotarskiego Koła Polskiego Stowarzyszenia Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną roztaczana jest wizja, która już powoli przybiera realne kształty.
Na ścianie wisi promesa na ponad 16 milionów oprawiona w ramki niczym święty obrazek. W laptopie spoglądamy na architektoniczny projekt marzeń. Wizualizacji nie mają, żeby było ciut taniej. Ale najpierw, by opowiedzieć co będzie w miejsce dawnego miejskiego przedszkola, przenosimy się myślami kilkanaście kilometrów stąd - do Krempach. Bo to już trwa pierwszy etap wart 5,5 miliona.
Akcja deinstytucjonalizacja
Budynek starej, opuszczonej szkoły dostali za darmo od Gminy Nowy Targ w użyczenie. Jednak jego remont i przystosowanie do niezbędnych dla podopiecznych uczestników zajęć warunków wymagał już własnych nakładów liczonych w milionach złotych.
Te udało się załatwić w minionym roku, gdy pojawił się program realizowany z Funduszy Europejskich na "deinstytucjonalizację instytucji społecznych". Chodzi o to, by wsparcie nie ograniczało się jedynie do ciągłej, instytucjonalnej opieki całodobowej, np. w domu pomocy społecznej. W zamian proponuje się, by osoba pozostała w swoim środowisku domowym mając możliwość pomocy.
- My idealnie wpisujemy się w tę formułę, więc wzięłyśmy się szybko za pisanie projektu - wspomina Izabela Chowaniec, Przewodnicząca Zarządu Koła PSONI.
Okazało się, że na przygotowanie całej dokumentacji mają ledwie dwa miesiące. A mowa jest o złożeniu wniosku na pozwolenie budowlane, sporządzenie projektu architektonicznego, ale także informacje dotyczące środowiska, opinie ornitologiczne czy dendrologiczne, opinie Wód Polskich, a że do tego obiekt jest w obszarze ochrony konserwatorskiej i strefie przygranicznej - więc dokumentów było w bród. Program był tak trudny, że na kilkanaście złożonych wniosków dofinansowanie otrzymało jedynie pięć.
Zapomniani przez system
W budynku szkoły zmieścić się ma Środowiskowy Dom Samopomocy, z którego wsparcia korzystać ma nie trzydzieścioro jak obecnie, ale sześćdziesięcioro uczestników zajęć.
- To osoby z głęboką i wieloraką niepełnosprawnością, które nie znalazłyby nigdzie miejsca. Program 25+ ma ograniczenie czasowe oraz kryterium wieku. I niektórym kończy się ten czas, który był wprowadzany pilotażowo nie dłużej niż na siedem lat - zauważa Paweł Wiktor, terapeuta i Wiceprzewodniczący Zarządu Koła.
Także finansowanie nie w pełni pokrywało koszty utrzymania beneficjentów tego programu i PSONI musiało dokładać, by utrzymać tę grupę.
W momencie, gdy powiększony zostanie ŚDS o kolejne trzydzieści osób, one tam będą finansowane bezpośrednio z ministerstwa. I co najważniejsze, nie będzie już ograniczeń wiekowych.
- Gra toczy się głównie o pomoc osobom nie mającym żadnego wsparcia. To dorośli często z trzema a nawet czterema niepełnosprawnościami, którzy wymagają najwyższej formy wsparcia. Tymczasem po ukończeniu 25 roku życia mieli zostać w domach z rodzicami, którzy sami mają często już po 60-70 lat - podkreśla Agnieszka Sikora, Skarbniczka Koła.
Na remont i adaptację starej szkoły dostali 4,9 mln zł z puli Funduszy Unijnych dla Małopolski plus ponad 490 tys. zł wkładu własnego od Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.
W Krempachach trwają prace wykończeniowe, trwa zagospodarowanie terenu. W tym roku budynek ma zostać oddany do użytku.
Projektowe przerysowania
Tymczasem niezależnie od tego trwają przygotowania do rozbudowy budynku dawnego przedszkola przy Podtatrzańskiej w Nowym Targu, gdzie mieści się główna siedziba nowotarskiego PSONI. Od lat trwają zabiegi o środki na sfinansowanie jego rozbudowy. Był pomysł na wpisanie do projektu rewitalizacji, ale wówczas się nie udało zdobyć dofinansowania. Kolejny taki program pojawił się w minionym roku i znów trzeba było naprędce przygotować kolejny wniosek.
Czasu było niewiele, a pracy i kolejnych uzupełnień mnóstwo. Tę biurokratyczną pracę musieli wykonać sami, ze środków własnych stowarzyszenia. Dużo merytoryczne go wkładu wniosła też dyrektor ŚDS Iwona Bryniarska. Tymczasem obydwa projekty pochłonęły blisko 200 tys. zł. To ogromne koszty, jeśli chodzi o stowarzyszenie, które jest niedochodowe i bazuje wyłącznie na składkach oraz darowiznach. Ogromna więc jest tu rola mieszkańców, którzy wsparli je tak podczas zbiórek na balach i imprezach, jak i przekazując 1,5 procenta.
- Dużo było pracy z architektami, przerysowywanie, dostosowywanie do konkretnych potrzeb osób z niepełnosprawnościami - tłumaczy Paweł Wiktor. - Okazało się bowiem, że dostosowanie do nowych wymogów bezpieczeństwa przeciwpożarowego zabiera bardzo dużo przestrzeni wspólnej. Od dawna mieliśmy jednak świadomość, że któregoś dnia trzeba będzie się dostosować, bo w przeciwnym wypadku groziłoby nam zamknięcie.
Bardzo drogie okazało się wzmocnienie ścian nośnych starego budynku. Mimo tego nie dało się dobudować w starej części dodatkowego piętra, o które będzie wyższa nowa część. Wewnątrz będą dwie windy, z których będzie można korzystać nawet w razie pożaru, co też bardzo podniosło ich cenę.
Chatka i doświadczanie świata
W nowej części Chatki uda się zrealizować marzenie nawiązujące do tej nazwy. Na drugim piętrze będą dwa mieszkania treningowe, gdzie wychowankowie będą mogli uczyć się samodzielnego życia.
Cały ośrodek będzie posiadał specjalne sufitowe podnośniki szynowe, do których można podpiąć osobę nie potrafiącą samodzielnie się poruszać i przenieść tym sposobem do wanny czy posadzić na wózku.
W starym budynku na parterze będą dorośli uczniowie w wieku do 25 lat z niepełnosprawnością sprzężoną. Wyżej będzie przestrzeń dla zespołu wczesnego wspomagania rozwoju, gdzie będą mogli na zajęcia ze specjalistami przyjść rodzice z najmłodszymi dziećmi. Będzie też miejsce dla dzieci przedszkolnych z niepełnosprawnościami.
Sala gimnastyczna zostanie przesunięta, by ją nieco powiększyć. Już jako "sala integracji społecznej" będzie ona służyć nie tylko na zajęcia sportowe, ale także na zebrania, szkolenia, konferencje czy różnego typu akcje.
W nowym budynku znajdzie się miejsce na salę doświadczania świata, będzie też sala do arteterapii z zapleczem do ceramiki i piecem do wypalania gliny oraz sala do muzykoterapii i niezbędne gabinety. Nowością będzie pomieszczenie do wyciszeń dla osób z autyzmem czy zachowaniami trudnymi. Będzie też osobny pokój z fotelem (komfortka), gdzie mama będzie mogła w spokoju nakarmić niemowlę piersią.
Według projektu na oddanie budynku do użytku mają trzy lata od podpisania umowy.
Z ośrodka przy Podtatrzańskiej korzysta w sumie ponad 200 dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością, a także najmłodsze dzieci zagrożone niepełnosprawnością. Niestety, każdego roku trzeba było odmawiać przyjęć z braku miejsc. W związku z otwarciem ośrodka w Krempachach, od września zwiększy się liczba miejsc na Podtatrzańskiej. Prowadzony jest więc nabór do tutejszego Ośrodka Rehabilitacyjno-Edukacyjno-Wychowawczego (OREW) i Szkoły Przysposabiającej do Pracy (SPP).
Szkolenia, porady, wsparcie
W planach związanych z przebudową jest też powołanie Podhalańskiego Szkoleniowego Centrum Pomocy i Wsparcia. Tu będzie można choćby dowiedzieć się jakie dokumenty trzeba złożyć, by uzyskać orzeczenie o niepełnosprawności, jak napisać wniosek o sprzęt rehabilitacyjny czy innego rodzaju wsparcie. Będą też porady w tak istotnych sprawach jak przystosowanie mieszkanie do potrzeb niepełnosprawnego członka rodziny. Będzie to pomoc dla wszystkich, którzy się spotykają z niepełnosprawnością w swojej rodzinie.
Planowane są też szkolenia dla różnych grup zawodowych jak personel medyczny, architekci, nauczyciele, studenci, fizjoterapeuci, logopedzi, a także zwykłych osób, które dotknie np. choroba członka rodziny.
Tężnia i leśne sprawki
Partnerem całego projektu jest Fundacja Adama Worwy, z którą PSONI współpracuje na bieżąco.
Projekt wspierać będzie także nowotarskie nadleśnictwo - powstanie ogród sensoryczny wraz z tężnią solankową, które będą przedłużeniem osiedlowego parku.
- Chcemy się otworzyć na wszystkich - podkreśla Agnieszka Sikora. - Spacerujący alejkami seniorzy z wnukami, będą mogli do nas zajść, posiedzieć przy tężni i zrelaksować się. To ważne, bo coraz więcej nowotarżan zapada na schorzenia układu oddechowego. Przestrzeń będzie otwarta dla mieszkańców - zauważa.
W ogrodzie będą budki lęgowe dla ptaków, domki dla jeży czy owadów oraz ekologiczna ścieżka edukacyjna. Będzie też sad, warzywa i owoce na zajęcia ogrodowe, a uzupełnieniem placu zabaw będą huśtawki i karuzele dla dzieci na wózkach. Zaplanowano tez miejsce na część biesiadną - duży stół do wspólnych posiłków i zadaszony grill.
Mural z artystą
Budynek ma pełnić także funkcję turystyczno - kulturalną. Na nowo wybudowanej ścianie powstanie mural poświęcony Janowi Kantemu Pawluśkiewiczowi, nowotarskiemu kompozytorowi. Wykonania podjął się Gabriel Wolski. Będzie też rzeźba słynnej owieczki nowotarskiej - tym razem na inwalidzkim wózku.
- Będziemy zachęcać też turystów do odwiedzin tego miejsca, by widzieli, że ta przestrzeń nie jest zamknięta, odrębna, ale się przenika z tkanką miejską, tak jak niepełnosprawni w społeczeństwie. Czas skończyć z barierami architektonicznymi, społecznymi i mentalnymi - podkreśla Agnieszka Sikora.
- Społeczeństwo mamy takie, jakie sobie wychowamy - dodaje Paweł Wiktor. - Od lat z niepełnosprawnością oswajamy studentów, a teraz chcemy zacząć od najmłodszych. Odwiedzają nas już teraz, a chcemy pójść dalej i dzielić się wszystkim tym, co będziemy tu mieli.
I o to chodzi
Nowotarskie PSONI przechodzi właśnie kolejny lokalowy etap w drodze od niewielkiego baraku wynajętego od spółdzielni mieszkaniowej po nowoczesne centrum pomocy wszelakiej. Będzie ono nie tylko niosło wsparcie osobom z niepełnosprawnościami, ale ma tez sprawić, by wszyscy czuli się tu dobrze i nauczyli się żyć razem, obok siebie dostrzegając się na co dzień.
Józef Figura
Chatkę można wspierać przekazując 1,5%
KRS 0000072049
Polskie Stowarzyszenie na Rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną
Koło w Nowym Targu
oraz wpłacając na konto:
Fundacja Dla Chatki:
Ul. Podtatrzańska 74
34-400 Nowy Targ
Bank PKO BP
52 1020 3466 0000 9702 0119 0909
Konto walutowe:
SWIFT BPKOPLPW
+48 796 024 024
